Na een week reizen in het zuidwesten van Oeganda tel ik in totaal één dak met zonnepanelen, één zonneboiler en een klein zonnepaneel voor slechts één lampje. Door het doneren van drie IKEA lampjes op zonne-energie krijg ik bijna het idee dat het aandeel duurzame energie aanzienlijk toegenomen is. Een vrouw van middelbare leeftijd barstte in tranen uit nadat ik letterlijk wat licht in de duisternis had geschonken. Haar eigen ‘huis’ (met muren van gevlochten takken en modder) had namelijk geen elektriciteit. Op het platteland is minder dan 6% van de bevolking aangesloten op het elektriciteitsnet. Dat betekent afhankelijkheid van petroleum lampen of duisternis na het ondergaan van de zon. Dat is wrang gezien het feit dat Oeganda over een groot onbenut potentieel beschikt van waterkracht en zonne-energie.

Waterkracht uit de Nijl

Eerst het goede nieuws: alle energie van energiemaatschappijen in Oeganda wordt opgewekt door waterkracht. Duurzame energie dus. Het probleem is alleen dat slechts 15% van de bevolking die stroom kan gebruiken. Elektriciteit is namelijk voor de gewone Ugandees veel te duur of niet beschikbaar. Het is daardoor zelfs zo dat Oeganda elektriciteit exporteert. Als je al elektriciteit hebt is het naast kostbaar ook nog eens niet erg betrouwbaar. We heben regelmatig meegemaakt dat de stroom uitviel in restaurants en hostels. Een dieselgenerator brengt dan uitkomst.

Houtskool uit de tuin

De grootste energiebron die gebruikt wordt voor koken is houtskool. Het enige wat je hiervoor nodig hebt is wat hout en dat kost weinig of niets als je het zelf maakt. Veel huishoudens planten ecalyptus bomen op hun land voor het maken van houtskool. In India is diesel onlangs duurder geworden dan energie uit zonnepanelen. Dat zou in Oeganda dus ook een interessant alternatief kunnen zijn. Naast de economische achterstand voorzie ik nog een probleem: er wordt hier relatief weinig geld geleend en gespaard. Er wordt weinig geleend omdat rentes op kunnen lopen tot 50%. De rente op spaarrekeningen daarentegen ligt tussen de 15 tot 20%! Waarom is dit zo hoog? Waarschijnlijk omdat het meeste geld wordt ‘opgegeten’, zoals het hier heet. Hoe meer geld je verdient, des te meer ‘dependers’ je erbij krijgt die je moet onderhouden. Dit zijn je familie en mensen in je omgeving die je geholpen hebben om je succes te bereiken. Maar welk bedrag moet je sparen, hoe duur is zonne-energie in Oeganda eigenlijk?

Kosten

In een winkel in hoofdstad Kampala kost een zonnepaneel van 75 watt, 250 euro (met gek genoeg het Shell logo erop). Dat is duurder dan in Nederland waar ditzelfde paneel 170 euro kost. In Oeganda en andere Afrikaanse landen heb je wel vier keer meer rendement dan in Nederland. Dat zou dus interessant moeten zijn. In het verleden was het onderhoud een probleem, tegenwoordig zijn ze betrouwbaarder geworden. Voor de Ugandese eigenaar van Masaka Backpackers is het echter nog te duur. Hij vertelde dat de overheid geen subsidie geeft op PV panelen. Hij overweegt wel om een zonneboiler aan te schaffen van 350 liter. Dat kost inclusief installatie zo’n 1.000 euro. Je hebt veel goedkopere zonneboilers die in Oeganda gemaakt worden. Een zonneboiler van 35 liter kost 'slechts' 110 euro (drie keer een gemiddeld maandsalaris). Deze gaan zo’n drie jaar mee. Dat zonneboilers niet wijdverspreid zijn ligt waarschijnlijk aan het feit dat de meerderheid van de bevolking geen toegang heeft tot schoon drinkwater, laat staan stromend water.

Hoop voor duurzame energie

In het straatbeeld van steden kom je regelmatig winkels tegen die zonne energie aanprijzen. Dat is hoopgevend voor de transitie van Oeganda naar duurzame energie. De boeren geven al het goede voorbeeld. Zo’n 2 procent van de boeren gebruikt mest van dieren als biogas. Wat zou het toch mooi zijn als decentrale energieopwekking de norm wordt en daarmee fossiele energie vervangen kan worden. Vooralsnog gaat duurzaamheid in Oeganda vooral over het verbeteren van sanitaire voorzieningen en de voorziening van schoon drinkwater.

Over de reis door Oeganda

Tien jongeren wonnen met hun eigen plan voor een duurzamere wereld de titel 'Talent voor de Toekomst'. Ze reisden van 20 t/m 30 april door Oeganda. In Oeganda bezochten ze duurzame initatieven in het kader van Millenniumdoel 7 van de VN. Op deze website kun je de blogs lezen van de jongeren die zij tijdens de reis maakten. Lees meer.